ارزش‌گذاری امتیاز وام

یک واحد امتیاز یعنی حقِ گرفتنِ وامِ ۱ میلیون تومان به مدتِ «مبنای امتیاز» (معمولاً ۱۰ یا ۱۲ ماه). چون آنچه واقعاً منتقل می‌شود حاصل‌ضربِ «تومان × ماه» است، امتیازِ ۲۰۰ واحدیِ ۱۸ ماهه دقیقاً معادلِ ۳۰۰ واحدِ ۱۲ ماهه است. به همین دلیل بدون تعیینِ مبنا، هیچ قیمتی برای امتیاز معنا ندارد.

فروشنده پول را در حساب امتیازساز می‌خواباند. اصلِ پول در پایان برمی‌گردد، پس هزینه‌ی واقعی‌اش کلِ مبلغ نیست؛ فقط بازدهی‌ای است که اگر همان پول در گزینه‌ی جایگزین (سپرده بانکی، صندوق درآمد ثابت، صندوق طلا) می‌رفت به دست می‌آورد.

آن بازدهیِ ازدست‌رفته تقسیم بر تعداد واحدی که ساخته می‌شود، کفِ قیمت است. جالب اینکه مبلغِ سپرده در این تقسیم حذف می‌شود — کف فقط به ضریبِ بانک، مدتِ سپرده‌گذاری و نرخِ معیار وابسته است، نه به اینکه چقدر پول گذاشته‌اید.

خریدار امروز وام می‌گیرد و اقساط را در ماه‌های آینده می‌دهد. با نرخِ معیار، ارزشِ امروزیِ آن اقساط از مبلغِ اسمی‌شان کمتر است و همین تفاوت، منفعتِ خالصِ وام است. هرچه برای امتیاز پرداخت شود از همین منفعت کم می‌شود، پس نقطه‌ی سربه‌سر همان منفعت تقسیم بر تعداد واحدِ لازم است.

کارمزدِ وام مستقیم در همین محاسبه وارد می‌شود. تفاوتش هم چشمگیر است: روی وامِ ۳۶ ماهه با نرخ معیار ۳۳٪، کارمزدِ صفر سقفی حدود ۱۱۲ هزار تومان می‌سازد، کارمزدِ ۱۸٪ آن را به حدود ۵۰ هزار می‌رساند و کارمزدِ ۳۴٪ عملاً صفرش می‌کند — یعنی وامی که حتی با امتیازِ رایگان هم نمی‌ارزد. مبلغِ بلوکه و کارمزدِ خدمات هم به همین شکل سقف را پایین می‌آورند.

گاهی سقفِ خرید زیرِ کفِ فروش می‌افتد. این خطای محاسبه نیست؛ یعنی با آن نرخِ معیار، ساختِ امتیاز گران‌تر از کلِ منفعتی است که وام برای خریدار دارد. در عمل چنین معامله‌ای فقط وقتی رخ می‌دهد که یک طرف نرخِ فرصتِ متفاوتی داشته باشد — مثلاً خریداری که اصلاً دسترسی دیگری به اعتبار ندارد و پول برایش خیلی گران‌تر از نرخِ معیار است.

برای همین «نرخ ضمنی» را هم نشان می‌دهیم: قیمتی که در بازار می‌بینید، خودش می‌گوید طرفینِ معامله پول را چند درصد ارزش‌گذاری می‌کنند.

این محاسبه فقط اقتصادِ زمانیِ پول را می‌سنجد. ریسکِ طرفِ مقابل، هزینه‌ی ضامن، سختیِ اداریِ انتقالِ امتیاز، و اینکه اصلاً وام به شما تعلق بگیرد یا نه، در اعداد بالا لحاظ نشده‌اند. نرخ‌های معیار را هم مدیر سامانه وارد می‌کند و باید با واقعیتِ روز به‌روز بماند.